Warmińsko-mazurskie na forum - skomentuj

Dodaj zdjęcie obiektu z województwa do albumu

Giżycko dla wielu jest symbolem Mazur, nazywane jest ich letnią stolicą. To największe miasto i ośrodek turystyczny w Krainie Wielkich Jezior co roku przyciąga masę turystów i żeglarzy z całej Europy (i nie tylko). Głównie położenie miasta jest atutem. W jego granicach znajduje się aż sześć jezior. Zabytków nie zachowało się zbyt wiele. Podczas II wojny światowej pruskie Lötzen (pol. Lec) zostało zniszczone w 50 %, głównie przez Armię Czerwoną. Kiedy miasto znalazło się w granicach Polski zmieniono nazwę na Łuczany. W roku 1946 na cześć polskiego działacza społecznego na Mazurach, Gustawa Gizewiusza (Giżyckiego), nadana została obecna nazwa Giżycko. W tym artykule skupię się na opisie głównie dwóch zabytków, obiektów architektury obronnej. Są one ze sobą powiązane. W kolejności chronologicznej:

Plaża w Giżycku. W oddali widoczny początek Kanału Giżyckiego.

Pierwsza drewniana warownia powstała prawdopodobnie w roku 1285 za sprawą komtura Meinharda von Querfurta. Wzmianka z roku 1340 podaje informacje o pierwszym prokuratorze zarządzającym zamkiem. Warownia podlegała komturstwu pokarmińskiemu. Był to jeden z wielu obiektów zbudowanych przez Krzyżaków na terenach podbitych Prus. Tradycyjnie wykorzystane zostało ukształtowanie terenu i zamek stanął na wąskim bagiennym przesmyku pomiędzy jeziorami Niegocin i Kisajno. Przedtem wykonano palowanie, które zostało odkryte w roku 1969 podczas budowy pobliskiego motelu. Lokalizacja w sposób naturalny utrudniała dostęp. Warownia broniła państwa krzyżackiego od wschodu, tworząc łańcuch umocnień razem z zamkami w Rynie, Piszu, Węgorzewie i Ełku. W roku 1361 obiekt spalili Litwini pod wodzą księcia Kiejstuta. Dopiero trzydzieści lat później został odbudowany.

Zamek giżycki na rysunku W. Anitzowa z II połowy XIX wieku.

Z inwentarza z roku dowiadujemy się, że w zamku znajdowały się: browar, piwnica, zbrojownia, piętro obronne, oraz folwark. Budowla składała się wtedy prawdopodobnie z jednego skrzydła, oraz obszernego przedzamcza o funkcjach gospodarczych. W 1454 warownia znów została spalona i odbudowana w końcu tego stulecia. Opis z XVI wieku stwierdza istnienie piwnic, browaru, piekarni, zamkowej kaplicy, oraz folwarku z młynem i przystanią rybacką. W XVII wieku osada, która wcześniej rozwinęła się przy zamku, została podniesiona do rangi miasta. Przejęła też od niego nazwę Lötzen. Po sekularyzacji Prus Giżycko stało się siedzibą starosty. Funkcję tą pełnili tutaj przeważnie przedstawiciele rodu Lehndorffów (zobacz Sztynort). Miało to pozytywny wpływ na zamek, który został odnowiony. Rozbudowano też przedzamcze. Na początku XVII wieku powstały cztery niskie skrzydła mieszkalno-gospodarcze. W roku 1749 budowlę znów strawił pożar. Pół wieku później ruina przekazana została urzędnikom domeny. Pod koniec XVIII stulecia na wschód od zamku wykopano kanał łączący jeziora Niegocin i Kisajno. Zamek spełniał jeszcze funkcje mieszkalne dla budowniczych kanału.

Strona północna i zachodnia.

Na początku XIX wieku zaczęła się odbudowa zamku. W połowie tego samego stulecia wzniesiono w sąsiedztwie twierdzę (opis poniżej), a dawna krzyżacka warownia została włączona do zespołu fortyfikacyjnego. Urządzono w niej mieszkania dla komendantów twierdzy. Podczas I wojny światowej Lötzen stanowiło główną bazę wypadową wojsk Hindenburga, którego kwatera znajdowała się w zamku. Oba obiekty obronne spełniały swoje funkcje aż do lat 40-tych XX wieku.

Strona wschodnia z renesansowym szczytem.

Widok znad Kanału Giżyckiego.

W roku 1957 zamek zaadaptowany został na hotel. Na przedzamczu zbudowano pawilon hotelowy w stylu PRL nijak nie pasujący do reszty. W czasach nowej rzeczywistości, po roku 1989 zabytek zmieniał właścicieli jak rękawiczki i popadał w ruinę. Do naszych czasów zachowało się skrzydło pochodzące z odbudowy w roku 1454. Posiada cztery kondygnacje. Naroża wzmacniają przypory. Budowlę wieńczą dwa renesansowe szczyty z roku 1560. Nakryta jest dwuspadowym dachem.

Część zachodnia i południowa z zawaloną ścianą. Widoczne prace przy niej.

Dziś skrzydło jest w stanie agonalnym. Krzyżacka warownia stała się miejscem bezdomnych i różnorakich lumpów spod ciemnej gwiazdy. Wnętrza zostały kompletnie zdewastowane. Miarka się przebrała w styczniu 2008, kiedy zawaliła się jedna ze ścian zamku. Fatalny stan budynku przebudził instytucje i media w Polsce. Informacja obiegła kraj począwszy od gazet regionalnych po TVN i inne stacje telewizyjne. Zainteresował się również wojewódzki konserwator zabytków w Olsztynie. Nie zrobiono jednak za wiele, gdyż obiekt jest w rękach prywatnych i ani miasta, ani województwa nie stać na wykupienie i remont budowli. Do akcji wkroczył prokurator rejonowy w Giżycku. Właściciel zamku zobowiązał się wyremontować i zaadoptować go na hotel do wakacji 2009 roku, pod warunkiem, że dostanie pomoc od państwa. Latem 2008 obiekt otoczony został płotem i stanęły rusztowania. Prowadzono prace przy zawalonej ścianie. Zobaczymy co z tego wyniknie. Zamek stoi w miejscu idealnym i na dodatek w jednym z największych ośrodków turystycznych w kraju. Zarobić na nim chyba nie byłoby trudno. W sąsiedztwie budowli funkcjonuje nadal hotelik, oraz kemping. Zabytek położony jest na zachód od giżyckiego portu, nad Kanałem Giżyckim. Tuż obok niego znajduje się jedyny czynny w Europie most obrotowy z XIX wieku. Trzeba przejechać, aby dostać się pod zamek. Tą samą drogą dojeżdżamy do położonej około kilometr dalej twierdzy...

Zamek i most obrotowy na kanale. Przeprawa prowadzi wprost do Twierdzy Giżyckiej.

Rozwój technik wojny i broni palnej sprawił, że mały zamek giżycki nie mógł pełnić już swojej roli. Na podstawie doświadczeń wojen napoleońskich zrodził się w 1819 roku pomysł budowy nowoczesnej twierdzy. Inicjatorami byli generałowie: von Grolmann i von Boyen. Decyzja jednak od razu nie zapadła. Dopiero w roku 1841 po namowach ówczesnego ministra wojny generała Hermanna von Boyena, król Fryderyk Wilhelm IV wydał zgodę na budowę Twierdzy Giżyckiej.

Poterna wjazdowa Bramy Giżyckiej.

Brama Giżycka-poterna wjazdowa. Widoczna kaponiera.

Brama Kętrzyńska Twierdzy Boyen.

Brama Wodna.

Twierdza podobnie jak zamek bronić miała wschodnich granic państwa. Tym razem nie Zakonu, ale Królestwa Prus. W roku 1841 na miejsce wysłano generałów piechoty von Grolmanna i von Krausenecka, oraz szefa korpusu inżynieryjnego i saperskiego von Astera. Znów wybrano przesmyk pomiędzy jeziorami Niegocin i Kisajno. 5 kwietnia 1842 zapadła ostateczna decyzja o budowie. Przygotowywanie terenu i wyznaczanie twierdzy zakończono w roku 1846. Prace budowlane rozpoczęto rok później. Na „pierwszy ogień” poszły bastiony Leopold i Ludwig, oraz kleszcze, a następnie bramy: Giżycka, Kętrzyńska, Prochowa, Wodna z piekarnią, oraz kaponiery. Prace wykończeniowe wszystkich bastionów i kojców trwały do roku 1853. Równocześnie wznoszono inne zabudowania twierdzy, jak: spichlerze, magazyny, koszarowce itd. Na końcu usypano raweliny przy bramach: Kętrzyńskiej i Prochowej.

Wewnątrz jednego z budynków giżyckiej twierdzy.

Spalone spichlerze na terenie Twierdzy Boyen.

Tablica informacyjna przy drodze prowadzącej do twierdzy.

Jezioro Popówka Mała znajdujące się tuż przed Bramą Giżycką.

Powstała twierdza zajmująca obszar około 100 ha. Konstrukcja bastionów z kojcami, oraz kaponiery umożliwiały prowadzenie obrony flankowej. Budynki twierdzy ulokowano na dziedzińcach bastionów, śródszańcu, oraz wewnętrznym terenie. Zarys twierdzy został ukształtowany przez sześć bastionów: Leopold i Ludwig połączonych kleszczami (załamana ściana), oraz bastiony: Schwert (Miecz), Recht (Prawo), Licht (Światło), Hermann połączonych prostymi odcinkami murów, czyli kurtynami. Twierdza posiadała bramy: wewnętrzną Giżycką (tworzącą kompleks wraz z kaponierami i bramą zewnętrzną), Kętrzyńską, Prochową i Wodną. Przy tej ostatniej istniała przystań wodna.

Mur Carnota przy Bastionie Ludwig.

Brama Giżycka.

Na murach utworzone są obecnie ścieżki dla turystów. Tutaj nad Bramą Giżycką.

Oficjalna data zakończenia budowy twierdzy w roku 1855 nie jest do końca prawdziwa. Obiekt był rozbudowywany aż do początku XX wieku. W roku 1868 doprowadzono kolej do Bramy Wodnej. Zasypano przystań i utworzono nasyp. W sąsiedztwie twierdzy powstało też około 23 innych obiektów obronnych.

Dawne koszary, dziś budynek muzeum.

Brama Giżycka z kaponierą.

Po prawej stronie dawna piekarnia, a po lewej schrony koszarowe.

Brama Wodna od wewnątrz..

Twierdza Giżycka spełniła dobrze swoją rolę podczas I wojny światowej. Dwa razy nie poddała się pod naporem armii carskiej. Podczas wojny i do roku 1939 wzniesiono i rozbudowano w okolicach Giżycka umocnienia na obszarze 1350 kilometrów kwadratowych. W 1939 roku Garnizon Giżycki wszedł w skład Armii „Nord” i pod wodzą gen. Guderiana ruszył na Modlin i Warszawę. Do roku 1945 twierdzę zajmowały oddziały dywersyjne Fremde Heere Ost (Obcych Armii Wschód). Kierował nimi pułkownik, a następnie generał Reinchard Gehlen. Zimą 1945 roku miasto i twierdzę otoczyły i zdobyły wojska 3 frontu Białoruskiego.

Dawna piekarnia przy Bramie Wodnej.

Jeden z obiektów na terenie twierdzy.

Sala ćwiczeń.

Stajnie.

Wojsko na terenie twierdzy stacjonowało do roku 1957. Później została oddana cywilom. Niedawno utworzono tutaj trasy dla zwiedzających, a wejście możliwe jest za opłatą (6/3 zł). Działa tutaj niewielkie muzeum, sklepik z pamiątkami (razem z kasą) i lokal gastronomiczny. Na terenie Twierdzy Boyen organizowane są koncerty i festiwale. Znajduje się tu też schronisko młodzieżowe na terenie dawnych koszar. Funkcjonuje Towarzystwo Miłośników Twierdzy Boyen. Obiekt otwarty jest dla zwiedzających w godzinach 9:00-19:00. Na spokojne obejście wszystkiego potrzeba dobrych kilka godzin.

Popiersie generała von Boyena.

Oprócz tego warto w Giżycku zobaczyć znany z koncertów organowych kościół ewangelicki z 1827 roku, cerkiew z XIX wieku, oraz dominującą nad miastem wieżę ciśnień z przełomu XIX i XX wieku. Została ona niedawno udostępniona zwiedzającym. Warto się wspiąć na górę, ponieważ widok na miasto i jeziora jest wspaniały. Oczywiście jak wspomniałem na początku, Giżycko to nie tylko opisane wyżej zabytki, ale to przede wszystkim stolica Mazur z jeziorami, portem, plażą i całą infrastrukturą turystyczną. W sezonie miasto tętni życiem. Odbywają się tu przeróżne imprezy, regaty, festiwale i koncerty. (2008)