Warmińsko-mazurskie na forum - skomentuj

Dodaj zdjęcie obiektu z województwa do albumu

Warmiński Reszel (niem. Rößel, lub Rössel) należy do najpiękniejszych i najchętniej odwiedzanych przez turystów miejscowości w Polsce. Jest to jeden z „żelaznych” celów podczas zwiedzania województwa warmińsko-mazurskiego. Zachowało się w nim wiele najwyższej klasy zabytków. Panuje tu niepowtarzalny klimat, którego brakuje wielu większym i „opatentowanym” ośrodkom turystycznym. Reszel to łakomy kąsek dla amatorów architektury obronnej i gotyku. Miasteczko wpisane zostało na listę UNESCO.

Widok na Stare Miasto.

Mówiąc szczegółowo, Reszel położony jest w historycznej Barcji. W czasach przedkrzyżackich, ziemia ta należała do pruskiego plemienia Bartów. W zakolu rzeki Izery istniał gród Resel. W roku 1241 Krzyżacy zdobyli go i postawili drewnianą strażnicę. Rok później Reszel odbity został przez Prusów. Do Zakonu powrócił w roku 1247. W 1261 gród zniszczono podczas II powstania pruskiego. W roku 1273 znalazł się w posiadaniu biskupów warmińskich. W 1350 roku rozpoczęto budowę murowanej warowni (opis poniżej). Pół wieku wcześniej za sprawą mieszczan braniewskich, przy strażnicy założona została osada, która w roku 1337 uzyskała prawa miejskie.

W roku 1410 po bitwie pod Grunwaldem, Reszel na krótko przeszedł w ręce Władysława Jagiełły. W 1440 roku miasto wstąpiło do Związku Pruskiego, który 4 lutego 1454 zbuntował się przeciw Krzyżakom. Podczas rebelii zdobyto zostało większość twierdz Zakonu, w tym Reszel. Rok później Krzyżacy opanowali miasto i zamek. Do biskupów warmińskich powróciły dopiero w roku 1462.

Rynek reszelski.

Po wojnie trzynastoletniej Warmia i Reszel przeszły pod panowanie polskie. W „naszych” czasach miasto przeżywało największy rozkwit. W XVII wieku mieszkało tu i tworzyło wielu znakomitych artystów i rzemieślników. Należał do nich m.in. Rzeźbiarz Krzysztof Peucker. Miasto i mieszczanie byli tak zamożni, że w roku 1655 Reszel wykupiony został od biskupów. Krzyżacy wiele razy bezskutecznie próbowali zdobyć miasto.

Po I rozbiorze Polski Reszel znalazł się pod panowaniem pruskim. Przez cały XIX i aż do początku XX wieku miasto przeżywało upadek, który powodowały m.in. wielkie pożary. Ostatni miał miejsce w roku 1917, kiedy spłonęła większość kamieniczek w rynku. Miasto dość szczęśliwie przeżyło II wojnę światową. Dopiero po niej, za czasów socjalizmu rozebrano wiele historycznych obiektów. Już w roku 1956 rozpoczęły się prace rekonstrukcyjne miasta i zamku.

Reszel nie jest tak atrakcyjnie położony, jak inne miasta regionu. Nie jest otoczony jeziorami, nie posiada przystani i plaż, ale rekompensuje to zachowanymi zabytkami i klimatem. Do najważniejszych atrakcji należą:

Fara pw. św. Piotra i Pawła zbudowana została w roku 1348, lub 1360. Kościół strawił pożar w 1774 roku, następnie został odbudowany. W roku 1806 budowla znów się spaliła. Zniszczone zostało wnętrze. Obecne wyposażenie pochodzi z lat 1822-1843. Do roku 1945 w kościele znajdowały się przedmioty z XIV-XVI wieku. W ołtarzu głównym podziwiać można obraz przedstawiający patronów kościoła. Jest to dzieło autorstwa Antoniego Jana Blanka (1785-1844).

Kościół prezentuje styl gotycki. Zbudowany jest z cegły na kamiennych fundamentach. Budowla wzniesiona jest na rzucie prostokąta. Jest orientowana. Posiada gwiaździste sklepienia z lat 1475-1476. Od północy znajdują się zakrystia i kruchta, połączone późniejszą barokową przybudówką. Od strony wschodniej przylega parterowa biblioteka zbudowana w roku 1471. Nad świątynią dominuje ośmioboczna wieża z XV/XVI wieku. Górna kondygnacja i hełm pochodzą z roku 1837, a klatka schodowa z 1920.

Wieża o wysokości 51,2 metrów dostępna jest dla zwiedzających. Za opłatą można wspiąć się na taras widokowy i podziwiać panoramę miasta i okolicy.

Widok od strony zamku na kościół farny w Reszlu.

Fara w Reszlu. Na pierwszym planie stara plebania.

Wnętrze wieży kościoła.

Wnętrze kościoła.

Pomiędzy kościołem, a zamkiem znajduje się przylegająca do murów miejskich stara plebania. Pochodzi z roku 1444. Szczęśliwie przetrwała pożary miasta i obecnie jest jednym z najstarszych budynków w Reszlu. Kilkakrotnie była przebudowywana i remontowana. Ostatnio w roku 1923. Dziś niestety nie jest w najlepszym stanie.

Stara plebania.

Mury miejskie zachowały się fragmentarycznie. Wzniesione zostały z cegły w XIV wieku. Przez lata uległy erozji, lub zostały rozebrane przez mieszkańców. W części zachodniej zachowała się baszta więzienna z lat 1360-1370. Zbudowana jest w układzie nieregularnym, wendyjskim i polskim.

Baszta więzienna z fragmentem murów i pięknie komponująca się z całością honda.

Fragmenty murów miejskich.

Widok z wieży fary na zachodnią część starówki. Widoczne fragmenty murów miejskich z basztą.

Mosty gotyckie należą do charakterystycznych zabytków Reszla. Nad Sajną znajduje się Most Rybacki z XIV wieku. Niegdyś stała tu miejska Brama Rybacka. Drugim jest most pochodzący z tego samego stulecia, znajdujący się nad dawną fosą. Stała tu niegdyś Brama Wysoka. Obecnie jest w znacznej części obsypany ziemią. Trzecim obiektem jest Most Niski.

Gotycki most z XIV wieku na rzeczce Sajnie. W roku 2000 został odnowiony. Przywrócono mu też pierwotny wygląd.

Ratusz reszelski znajduje się w samym centrum miasta. Pochodzi z początku XIX wieku i prezentuje styl klasycystyczny. Zdobi go wieżyczka z zegarem.

Ratusz w Reszlu.

W Reszlu warto też zobaczyć cerkiew oraz kolegium pojezuickie z XVII stulecia.

Na lewo od zamku widoczne zabudowania dawnego kolegium. Żółta budowla to obecnie cerkiew prawosławna p.w. Przemienienia Pańskiego, a dawniej kościół św. Jana Chrzciciela.

Zamek reszelski należy do najpiękniejszych obiektów tego typu w Polsce. Wcześniej istniała tu drewniana strażnica, wzniesiona prawdopodobnie w miejscu dawnego grodziska pruskiego. Murowaną warownię zaczęto wznosić około roku 1350. Zamek wznoszono w trzech fazach. W latach 1355-1373, za czasów biskupa Jana II Stryprocka, obiekt zbudowany został w stanie surowym. Między rokiem 1374, a 1401 prace prowadzono z wielkim rozmachem, ich inicjatorem był biskup Henryk III Sorbom. Trzecia faza to przełom wieków XIV i XV. Wszystkie roboty ukończono przed wybuchem wojny trzynastoletniej. W roku 1466 Reszel znalazł się w granicach Polski.

Budowlę ulokowano na wysokim wzniesieniu w południowo-wschodniej części miasta. Zamek na planie zbliżonym do kwadratu (43x35 metrów) składał się z dwóch skrzydeł: wschodniego i południowego. Przylegały do nich piętrowe, arkadowe krużganki (zburzone w 1822 roku). Od strony wschodniej i północnej biegły mury kurtynowe z krużgankami. Przylegały do nich dwukondygnacyjne zabudowania kryte dachem pulpitowym. W części zachodniej znajdowała się wieża bramna. Nad zamkiem górowała potężna wieża, w dolnej części kwadratowa, wyżej cylindryczna. Środek założenia zajmował dziedziniec. Warownia wchodziła w skład fortyfikacji miejskich Reszla.

Plan parteru zamku wg G. K. Materna. Reprodukcja A. Rzempołuch.

Skrzydło południowe zamku zostało wzniesione później niż wschodnie. Badania wykazały, że powstało na części murów skrzydła wschodniego, które pierwotnie było dłuższe. Odkryto też, że w narożniku południowo-wschodnim znajdować się miała wieża, podobna do tej w narożniku północno-wschodnim. Niedługo potem zbudowano jednak skrzydło południowe, włączając w nie istniejący mur. Skrzydło północne zamku powstało później. Jego fundament (od strony dziedzińca) postawiony został na fundamencie dawnego krużganka. Podczas prac odkryto podłogę budynku wzniesionego wcześniej niż skrzydło północne.

Plan pierwszego piętra zamku wg G. K. Materna. Reprodukcja A. Rzempołuch.

W latach 1505-1594 zamek został przebudowany. Z czterech stron wzniesiono nieregularne mury zewnętrzne, a w narożu północno-wschodnim stanęła półokrągła basteja. Obok niej w ciągu północnym postawiono drugą, która z zamkiem połączona była gankiem. W narożu południowo-zachodnim wzniesiono nową wieżę bramną, a w roku 1594 wielką basteję w części północno-zachodniej. Wieża narożna została podwyższona. Zwieńczono ją fryzem arkadowym.

Wiek XVII i XVIII to przebudowy mające na celu zmienić warownię w letnią rezydencję biskupa. Od drugiej połowy XVIII stulecia zamek tracił na znaczeniu i użytkowany był w coraz mniejszej części. Zaczął popadać przez to w ruinę. Pod koniec wieku zaadaptowany został na więzienie i siedzibę sądów. W latach 1806 i 1807 budowlę strawiły pożary, spowodowane przez więźniów. Ostatni pożar wiąże się z ciekawą historią. Winą obarczono niejaką Barbarę Zdunk, uznaną za czarownicę. 21 sierpnia 1811 wyrokiem sądu w Królewcu skończyła biedaczka na stosie. Był to ostatni przypadek spalenia czarownicy w Europie.

Zamek w Reszlu od zachodu. Litografia Abhorna z 1822 roku.

W latach dwudziestych XIX wieku zamek przekazano gminie ewangelickiej, która rozpoczęła odbudowę i adaptację obiektu. Skrzydła wschodnie i południowe zostały obniżone. To drugie zostało przekształcone na kościół. Rozebrano też krużganki.

W okresie międzywojennym sporządzono dokumentacje kapitalnego remontu zamku. Odnowione zostały basteje i fragmenty obronnych murów zewnętrznych. W skrzydle wschodnim zbudowano nową klatkę schodową, przebudowano wnętrza skrzydeł wschodniego i zachodniego, oraz częściowo zrekonstruowano ganek na murze obwodowym północnym. W roku 1929 umieszczono w zamku muzeum regionalne.

Rekonstrukcja zamku wg G. K. Materna z ok. roku 1925.

W latach 50. wykonano prace zabezpieczające. W roku 1958 zamek przejęło Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „Pojezierze”. Od roku 1973 prowadzono tutaj badania archeologiczne, a w roku 1976 rozpoczęto prace budowlano-konserwatorskie. Zabytek został oddany do użytkowania w roku 1985.

Obecnie zamek reszelski jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych w Polsce, znaleźć go można na setkach widokówek z regionu. Wejście na teren warowni jest płatne. Wewnątrz mieści się hotel, restauracja i galeria sztuki.

Najbardziej oklepany widok zamku, czyli od zachodu.

Wieża bramna i narożna od strony dziedzińca.

Dziedziniec zamkowy.

Sala tortur...brrr.

Skrzydło wschodnie (po lewo) i mury zewnętrzne północne

Czasem się trzeba wznieść na wyżyny, by obiektywnie spojrzeć na całość.

Widok na przejście w wieży bramnej od strony dziedzińca.

Potężna wieża narożna.

Skrzydło południowe.

Część północna.

Reszel położony jest około 18 km na zachód od Kętrzyna. Dojazd drogą nr 594. Po drodze warto zatrzymać się w sanktuarium w Świętej Lipce. (2008)